لپ‌تاپ‌های ماژولار، قابل تعمیر و قابل ارتقا فوق‌العاده‌اند (و بسیار نادر)، به‌ویژه حالا که «رم‌گدون» (Rammageddon) دستگاه‌های جدید را به‌شدت گران کرده است. اما یک پرسش باقی می‌ماند: با قطعات باقی‌مانده‌ای که پس از ارتقای CPU، رم یا حافظه سراغ‌تان می‌آید چه می‌کنید؟ قطعاً می‌توانید آن‌ها را اهدا کنید، اما می‌توانید به یک رایانه رومیزی کوچک هم تبدیل‌شان کنید.
MNT، سازنده لپ‌تاپ ماژولار و سایبر‌دکی Reform، تازه از کیس MNT Station با قیمت ۲۹۹ دلار رونمایی کرده است؛ جعبه‌ای آلومینیومی که برای جای‌دادن قطعات کنارگذاشته‌شده لپ‌تاپ‌هایش طراحی شده. و در سال ۲۰۲۳، Framework با سازنده کیس و لوازم جانبی کامپیوتر، Cooler Master، همکاری کرد تا Framework Laptop 13 Mainboard Case را بسازد؛ محصولی که همین کار را با حدود ۴۰ دلار انجام می‌دهد و نقاط نصب VESA هم دارد تا آن را به پشت مانیتورتان پیچ کنید.
خب، چرا این همه تفاوت قیمت؟ چرا محصولات بیشتری از این دست وجود ندارد؟ و اصلاً چه فایده‌ای دارد؟ چه کسی به یک دستگاه رومیزی کوچک نیاز دارد؟
مینی غیرمک
بیایید اول به آخرین پرسش بپردازیم. اگر می‌خواهید بدانید یک رایانه کوچک، کم‌مصرف و همیشه‌آماده چقدر می‌تواند در خانه مفید باشد، کافی است از هر کسی که Mac mini خریده بپرسید. این جعبه‌های کوچک تا حدی محبوب‌اند چون ارزان‌اند (یا دست‌کم قبلاً ارزان بودند)، اما همچنین چون تنظیم و رهاکردن‌شان آسان است، یا می‌توان از آن‌ها به‌عنوان یک رایانه رومیزی کاملاً مجهز استفاده کرد.
کیس آلومینیومی Station شرکت MNT. عکس: MNT
برای مثال، با کیس قابل‌نصب روی VESA ساخت Framework می‌توانید هر نمایشگری را به معادل یک iMac که لینوکس یا ویندوز اجرا می‌کند تبدیل کنید. گزینه‌های دیگر این است که چند هارد قدیمی به آن وصل کنید و به‌عنوان دستگاه ذخیره‌سازی شبکه اجرایش کنید تا رایانه‌های دیگرتان به‌طور خودکار از آن پشتیبان بگیرند. یا آن را به یک سرور رسانه خانگی تبدیل کنید، پر از موسیقی و ویدئوهایی که می‌توانید به لپ‌تاپ، تبلت، گوشی یا تلویزیون‌تان استریم کنید.
یک مزیت دیگر این است که این قطعه قبلاً بخشی از یک لپ‌تاپ بوده، پس برای مصرف کم انرژی طراحی شده است. و احتمالاً فن‌ها از قبل روی برد اصلی نصب شده‌اند، بنابراین نگران خنک‌کاری و/یا سر و صدای اضافی فن یک رایانه رومیزی نباشید.
بیش از حد خاص‌پسند
پس چرا این نوع چیزها رایج‌تر نیست؟ احتمالاً می‌توانید حدس بزنید. دلیل اصلی این است که تقریباً هیچ لپ‌تاپی ماژولار نیست. Framework تنها لپ‌تاپ جریان اصلی‌ای بود که توانستم با CPU قابل ارتقا پیدا کنم، و MNT Reform شگفت‌انگیز است، اما کمتر چیزی است که در شغل شرکتی‌تان به شما بدهند. حتی بهترین لپ‌تاپ‌های بازار انبوه، مثل Lenovo T14 (که در مقیاس تعمیرپذیری iFixit نمره ۱۰ از ۱۰ گرفت)، CPU یا برد اصلی قابل‌تعویض ندارند. در بهترین حالت، ممکن است بتوانید رم یا حافظه را عوض کنید، اما این برای ساختن یک کامپیوتر کافی نیست. و روند فعلی طراحی لپ‌تاپ این است که قطعات جداگانه بیشتری را روی برد اصلی فشرده کنند، به‌ویژه رم. تراشه‌های خودتوسعه‌ی اپل تا آنجا پیش می‌روند که رم و CPU را کاملاً در یک سیستم روی تراشه ادغام می‌کنند.
حتی اگر بردهای اصلی بیشتری قابل تعویض بودند، به کیس‌های سفارشی برای جا دادنشان نیاز داشتند. برخلاف قطعات استاندارد برای سازندگان PC آماتور، قطعات لپ‌تاپ طوری طراحی شده‌اند که در فضایی بسیار کوچک جا شوند.
چاپ سه‌بعدی
پاسخ این است: محفظه‌های چاپ سه‌بعدی، که صادقانه بگویم جایگزین بهتری برای کیس آلومینیومی ۳۰۰ دلاری MNT خواهند بود. اما با توجه به اینکه بیشتر مردم نمی‌توانند لپ‌تاپشان را ارتقا دهند و در نتیجه برد اصلی یدکی برای استفاده نخواهند داشت، این بحث منتفی است.
این به آن معنا نیست که چاپ سه‌بعدی هیچ جایگاهی ندارد. مثلاً می‌توانید محفظه‌ای چاپ کنید که قطعات قدیمی Framework شما را به یک تبلت (ضخیم) تبدیل کند. اما این هنوز قلمرو آماتورهاست. در واقع، بیشتر کسانی که می‌خواهند لپ‌تاپ قدیمی را به رایانه رومیزی تبدیل کنند، بهتر است همان لپ‌تاپ را نگه دارند.
درون Station Case. احتمالاً می‌توانید خودتان یکی چاپ کنید. عکس: MNT
بیشتر لپ‌تاپ‌ها می‌توانند در حالت «صدفی» (clamshell) استفاده شوند، یعنی فقط با درپوش بسته اجرا شوند. ممکن است برای این کار بدون وصل کردن نمایشگر خارجی به یک ترفند نرم‌افزاری نیاز داشته باشید، یا می‌توانید از یک دوشاخه HDMI تقلبی استفاده کنید که کامپیوتر را فریب می‌دهد و فکر می‌کند یک مانیتور فیزیکی وصل است. اجرای لپ‌تاپ به‌عنوان رایانه رومیزی بدین شکل بسیاری از مزایای یک دسکتاپ معمولی را ارائه می‌دهد. می‌توانید آن را به برق وصل بگذارید، بنابراین باتری فرسوده دیگر نگرانی نیست، و می‌توانید آن را به هاب USB-C یا Thunderbolt وصل کنید و هر لوازم جانبی و درایو خارجی‌ای که می‌خواهید به آن متصل کنید.
تعمیرپذیری در جریان اصلی
چیزی که این ماجرا واقعاً برجسته می‌کند این است که تعمیرپذیری چقدر هنوز راه برای رفتن دارد. هنگام نوشتن این مقاله با چند دوست غیرنِرد و علاقه‌مند به پایداری صحبت کردم، و آن‌ها واقعاً هیچ‌وقت به امکان‌های استفاده مجدد از قطعاتی مثل این فکر نمی‌کنند.
همسرم که البته کاملاً آگاه است که می‌توان کامپیوترها و گوشی‌ها را تعمیر کرد، گفت باز هم از باز کردن هر دستگاهی می‌ترسد، حتی چیزی به سادگی Framework یا Lenovo.
چند روز را در غرفه iFixit در کنگره جهانی موبایل امسال در بارسلونا گذراندم و به نمایش تعمیرپذیری لپ‌تاپ T14 لنوو کمک کردم. بهترین بخش ماجرا تشویق مردم به باز کردن آن، برداشتن قطعات و سپس سرهم‌کردن دوباره همه‌چیز بود.
مردم شگفت‌زده شدند. بعضی‌ها حتی نمی‌دانستند که می‌توانید لپ‌تاپی مثل این را باز کنید. گرچه برای ما بسیار خوشایند بود که چشم مردم را این‌طور باز کنیم، اما نشان می‌دهد سیستم چقدر خراب است. دستگاه‌های قابل تعمیر نباید فقط یک تجمل نِردی برای آگاهان باشد. این نوع چیز باید الف) همه‌جاگیر و ب) دانش عمومی میان کاربران معمولی باشد. مردم هرگز از عوض کردن باتری Nokia 3310 قدیمی‌شان نمی‌ترسیدند. ما هم باید به همان اندازه درباره تعویض حافظه لپ‌تاپ‌هایمان بی‌خیال باشیم.
دیدگاهتان را بنویسید