لپ‌تاپ‌های ماژولار، تعمیرپذیر و قابل‌ارتقا فوق‌العاده‌اند (و به‌شدت نادر)، به‌ویژه حالا که رَم‌گدون ساخت دستگاه‌های جدید را دیوانه‌وار گران کرده است. اما یک پرسش باقی می‌ماند: با قطعات باقی‌مانده‌ای که پس از ارتقای CPU، RAM یا حافظه برایتان می‌ماند چه می‌کنید؟ می‌توانید آن‌ها را اهدا کنید، اما می‌توانید آن‌ها را به یک کامپیوتر رومیزی کوچک هم تبدیل کنید.
MNT، سازندهٔ لپ‌تاپ ماژولار Reform با حال‌وهوای سایبر‌دک، تازه از MNT Station Case با قیمت ۲۹۹ دلار رونمایی کرده است؛ جعبه‌ای آلومینیومی که برای جای‌دادن قطعات کنارگذاشته‌شدهٔ لپ‌تاپ‌هایش طراحی شده است. و در سال ۲۰۲۳، Framework با سازندهٔ کیس کامپیوتر و لوازم جانبی، Cooler Master، همکاری کرد تا Framework Laptop 13 Mainboard Case را بسازد؛ محصولی که همین کار را با حدود ۴۰ دلار انجام می‌دهد و نقاط نصب VESA هم دارد تا بتوانید آن را پشت مانیتورتان پیچ کنید.
خب، چرا این همه تفاوت قیمت؟ چرا محصولات بیشتری از این نوع وجود ندارد؟ و اصلاً فایده‌اش چیست؟ چه کسی به یک دستگاه رومیزی کوچک نیاز دارد؟
مینی غیرمک
بیایید اول به آخرین پرسش بپردازیم. اگر می‌خواهید بدانید یک کامپیوتر کوچک، کم‌مصرف و همیشه‌آماده چقدر می‌تواند در خانه مفید باشد، کافی است از هر کسی که Mac mini خریده بپرسید. این جعبه‌های کوچک تا حدی محبوب‌اند چون ارزان‌اند (یا دست‌کم قبلاً ارزان بودند)، اما همچنین چون تنظیم‌کردن و فراموش‌کردن‌شان بسیار آسان است، یا می‌توان از آن‌ها به‌عنوان یک کامپیوتر رومیزی کامل استفاده کرد.
کیس آلومینیومی Station شرکت MNT. عکس: MNT
برای مثال، با کیس قابل‌نصب روی VESA متعلق به Framework می‌توانید هر نمایشگری را به معادلی برای iMac تبدیل کنید که Linux یا Windows اجرا می‌کند. گزینه‌های دیگر این است که چند هارد قدیمی را وصل کنید و آن را به‌عنوان یک دستگاه ذخیره‌سازی شبکه‌ای اجرا کنید تا کامپیوترهای دیگرتان به‌طور خودکار روی آن پشتیبان‌گیری کنند. یا آن را به یک سرور رسانهٔ خانگی تبدیل کنید، پر از موسیقی و ویدیوهایی که می‌توانید به لپ‌تاپ، تبلت، گوشی یا تلویزیون‌تان پخش کنید.
یک مزیت دیگر این است که این قبلاً یک لپ‌تاپ بوده، پس برای مصرف کم طراحی شده است. و هر فن‌هایی که دارد ممکن است از قبل روی برد اصلی نصب شده باشند، بنابراین نگران خنک‌کاری و/یا سر‌و‌صدای اضافی فن کامپیوتر رومیزی نیستید.
بیش از حد خاص‌پسند
خب چرا این نوع چیزها رایج‌تر نیست؟ احتمالاً می‌توانید حدس بزنید. دلیل اصلی این است که تقریباً هیچ لپ‌تاپی ماژولار نیست. Framework تنها لپ‌تاپ جریان اصلی‌ای بود که توانستم با CPU قابل‌ارتقا پیدا کنم، و MNT Reform شگفت‌انگیز است، اما از آن چیزهایی نیست که در شغل شرکتی‌تان به شما بدهند. حتی بهترین لپ‌تاپ‌های بازار انبوه، مثل Lenovo T14 (که در مقیاس تعمیرپذیری iFixit نمرهٔ ۱۰/۱۰ گرفته)، CPU یا برد اصلی قابل‌تعویض ندارند. در بهترین حالت، ممکن است بتوانید RAM یا حافظه را عوض کنید، اما این برای ساختن یک کامپیوتر کافی نیست. و روند فعلی در طراحی لپ‌تاپ این است که قطعات بیشتری از قبل جداگانه را روی برد اصلی چپانده شود، به‌ویژه RAM. تراشه‌های خودتوسعه‌یافتهٔ Apple تا آنجا پیش رفته‌اند که RAM و CPU را کاملاً در یک سیستم روی تراشه ترکیب می‌کنند.
حتی اگر بردهای اصلی بیشتری قابل‌تعویض بودند، به کیس‌های سفارشی برای جای‌دادن‌شان نیاز داشتند. برخلاف قطعات استاندارد برای سازندگان کامپیوتر آماتور، قطعات لپ‌تاپ طوری طراحی شده‌اند که در فضایی کوچک جا شوند.
چاپ سه‌بعدی
پاسخ این است: محفظه‌های چاپ سه‌بعدی، که صراحتاً جایگزین بهتری برای کیس آلومینیومی ۳۰۰ دلاری MNT خواهند بود. اما با توجه به اینکه بیشتر مردم نمی‌توانند لپ‌تاپ‌شان را ارتقا دهند و در نتیجه برد اصلی یدکی برای استفاده نخواهند داشت، این بحث منتفی است.
این به آن معنا نیست که چاپ سه‌بعدی جایی ندارد. برای مثال، ممکن است محفظه‌ای چاپ کنید که قطعات قدیمی Framework شما را به یک تبلت (ضخیم) تبدیل کند. اما این هنوز قلمرو آماتورهاست. در واقع، بیشتر کسانی که می‌خواهند یک لپ‌تاپ قدیمی را به کامپیوتر رومیزی تبدیل کنند، بهتر است همان را به‌عنوان لپ‌تاپ نگه دارند.
داخل Station Case. احتمالاً خودتان می‌توانید یکی چاپ کنید. عکس: MNT
بیشتر لپ‌تاپ‌ها می‌توانند در حالت «صدفی» (clamshell) استفاده شوند، یعنی فقط با درِ بسته کار کنند. ممکن است برای انجام این کار بدون اتصال نمایشگر بیرونی به یک ترفند نرم‌افزاری نیاز داشته باشید، یا می‌توانید از یک دوشاخهٔ HDMI تقلبی استفاده کنید که کامپیوتر را فریب می‌دهد و فکر می‌کند یک مانیتور فیزیکی وصل است. اجرای لپ‌تاپ به‌عنوان کامپیوتر رومیزی به این شکل بسیاری از مزایای یک رومیزی معمولی را ارائه می‌دهد. می‌توانید آن را به برق وصل بگذارید، پس باتری فرسوده دیگر نگرانی نیست، و می‌توانید آن را به یک هاب USB-C یا Thunderbolt وصل کنید و هر لوازم جانبی و درایو بیرونی‌ای که می‌خواهید متصل کنید.
تعمیرپذیری در محصولات جریان اصلی
چیزی که این ماجرا واقعاً برجسته می‌کند این است که تعمیرپذیری هنوز چقدر راه دارد. هنگام نوشتن این مقاله با چند دوست علاقه‌مند به پایداری و نه‌چندان اهل فن صحبت کردم، و آن‌ها تقریباً هیچ‌وقت به امکان استفادهٔ دوباره از قطعاتی مثل این فکر نمی‌کنند.
شریک زندگی‌ام، که البته کاملاً آگاه است می‌توان کامپیوترها و گوشی‌ها را تعمیر کرد، گفت که همچنان از باز کردن هر دستگاهی می‌ترسد، حتی چیزی به آسانی Framework یا Lenovo.
چند روز را در غرفهٔ iFixit در کنگره جهانی موبایل امسال در بارسلونا گذراندم و به نمایش تعمیرپذیری لپ‌تاپ Lenovo T14 کمک کردم. بهترین بخشش تشویق مردم به باز کردن آن، برداشتن قطعات و سپس سرهم‌کردن دوبارهٔ همه‌چیز بود.
مردم شگفت‌زده شدند. بعضی‌ها حتی نمی‌دانستند که می‌توانید لپ‌تاپی مثل این را باز کنید. هرچند برای ما بسیار خوشایند بود که چشم مردم را این‌طور باز کنیم، این نشان می‌دهد سیستم چقدر بد خراب است. دستگاه‌های تعمیرپذیر نباید فقط یک تجمل نِردی برای آگاهان باشد. این نوع چیز باید الف) همه‌جاگیر و ب) دانش عمومی میان کاربران عادی باشد. مردم هرگز از عوض‌کردن باتری در نوکیا ۳۳۱۰های قدیمی‌شان نمی‌ترسیدند. ما هم باید به همان اندازه برای تعویض حافظهٔ لپ‌تاپ‌هایمان بی‌نگران باشیم.
دیدگاهتان را بنویسید