لپ‌تاپ‌های ماژولار، قابل‌تعمیر و قابل‌ارتقا فوق‌العاده‌اند (و بسیار نادر)، به‌ویژه حالا که «رم‌گدون» دستگاه‌های جدید را به‌شدت گران کرده است. اما یک پرسش باقی می‌ماند: با قطعات باقی‌مانده‌ای که پس از ارتقای CPU، RAM یا حافظه سرانجام به دست‌تان می‌آید چه می‌کنید؟ قطعاً می‌توانید آن‌ها را اهدا کنید، اما می‌توانید آن‌ها را به یک رایانه رومیزی کوچک هم تبدیل کنید.
MNT، سازنده لپ‌تاپ ماژولار Reform با حال‌وهوای سایبر‌دک، همین تازگی کیس MNT Station را با قیمت ۲۹۹ دلار معرفی کرده است؛ جعبه‌ای آلومینیومی که برای جای‌دادن قطعات کنارگذاشته‌شده لپ‌تاپ‌هایش طراحی شده است. و در سال ۲۰۲۳، Framework با سازنده کیس و لوازم جانبی رایانه Cooler Master همکاری کرد تا Framework Laptop 13 Mainboard Case را بسازد؛ محصولی که همین کار را حدود ۴۰ دلار انجام می‌دهد و نقاط اتصال VESA هم دارد تا بتوانید آن را به پشت نمایشگرتان بپیچانید.
پس چرا این تفاوت قیمت سرسام‌آور؟ چرا محصولات بیشتری از این دست وجود ندارد؟ و اصلاً چه فایده‌ای دارد؟ چه کسی به یک دستگاه رومیزی کوچک نیاز دارد؟
مینی غیرمک
بیایید اول به همان پرسش آخر بپردازیم. اگر می‌خواهید بدانید یک رایانه کوچک، کم‌مصرف و همیشه‌آماده چقدر می‌تواند در خانه مفید باشد، کافی است از هر کسی که Mac mini خریده بپرسید. این جعبه‌های کوچک تا حدی محبوب‌اند چون ارزان‌اند (یا دست‌کم قبلاً ارزان بودند)، اما همچنین چون راه‌اندازی و فراموش‌کردنشان بسیار آسان است، یا می‌توان از آن‌ها به‌عنوان یک رایانه رومیزی کامل استفاده کرد.
کیس آلومینیومی Station از MNT. عکس: MNT
برای مثال، با کیس قابل‌نصب روی VESA شرکت Framework می‌توانید هر نمایشگری را به معادل iMacی تبدیل کنید که Linux یا Windows اجرا می‌کند. گزینه‌های دیگر این است که چند هارد قدیمی را وصل کنید و آن را به‌عنوان دستگاه ذخیره‌سازی شبکه اجرا کنید تا رایانه‌های دیگرتان به‌طور خودکار از آن پشتیبان بگیرند. یا آن را به یک سرور رسانه خانگی تبدیل کنید، پر از موسیقی و ویدیوهایی که می‌توانید به لپ‌تاپ، تبلت، تلفن یا تلویزیون‌تان استریم کنید.
یک مزیت دیگر این است که این دستگاه قبلاً لپ‌تاپ بوده، بنابراین برای مصرف کم طراحی شده است. و هر فن‌هایی که دارد ممکن است از قبل روی مادربرد نصب شده باشند، پس لازم نیست نگران خنک‌سازی و/یا صدای اضافی فن رایانه رومیزی باشید.
بیش از حد خاص‌پسند
پس چرا این نوع چیزها رایج‌تر نیست؟ احتمالاً خودتان می‌توانید حدس بزنید. دلیل اصلی این است که تقریباً هیچ لپ‌تاپی ماژولار نیست. Framework تنها لپ‌تاپ جریان اصلی‌ای بود که توانستم با CPU قابل‌ارتقا پیدا کنم، و MNT Reform شگفت‌انگیز است، اما بعید است از آن دست چیزهایی باشد که در شغل شرکتی‌تان به شما بدهند. حتی بهترین لپ‌تاپ‌های بازار انبوه، مثل Lenovo T14 (که در مقیاس تعمیرپذیری iFixit نمره ۱۰/۱۰ گرفت)، CPU یا مادربرد قابل‌تعویض ندارند. در بهترین حالت، شاید بتوانید RAM یا حافظه را عوض کنید، اما این برای ساختن یک رایانه کافی نیست. و روند کنونی در طراحی لپ‌تاپ این است که قطعاتی را که قبلاً جدا بودند بیشتر و بیشتر روی مادربرد چپانده کنند، به‌ویژه RAM. تراشه‌های خودساخته Apple تا آنجا پیش می‌روند که RAM و CPU را کاملاً در یک سیستم روی چیپ ادغام می‌کنند.
حتی اگر مادربردهای بیشتری قابل‌تعویض بودند، به کیس‌های سفارشی نیاز داشتند تا در خود جایشان دهند. برخلاف قطعات استاندارد برای علاقه‌مندان اسمبل PC، قطعات لپ‌تاپ طوری سفارشی طراحی شده‌اند که در فضایی کوچک جا شوند.
چاپ سه‌بعدی
پاسخ این است: محفظه‌های چاپ سه‌بعدی، که صادقانه بگویم جایگزین بهتری برای کیس آلومینیومی ۳۰۰ دلاری MNT خواهند بود. اما با توجه به اینکه بیشتر مردم نمی‌توانند لپ‌تاپ‌شان را ارتقا دهند و بنابراین مادربرد یدکی برای استفاده نخواهند داشت، این نکته منتفی است.
این به آن معنا نیست که چاپ سه‌بعدی جایگاهی ندارد. مثلاً می‌توانید محفظه‌ای چاپ کنید که قطعات قدیمی Framework شما را به یک تبلت (ضخیم) تبدیل کند. اما این همچنان قلمرو علاقه‌مندان است. در واقع، بیشتر کسانی که می‌خواهند لپ‌تاپ قدیمی را به رایانه رومیزی تبدیل کنند، بهتر است همان را لپ‌تاپ نگه دارند.
داخل کیس Station. احتمالاً خودتان می‌توانید یکی را چاپ کنید. عکس: MNT
بیشتر لپ‌تاپ‌ها را می‌توان در حالت «صدفی» (clamshell) استفاده کرد، که فقط یعنی اجرای آن با درپوش بسته. ممکن است برای انجام این کار بدون وصل‌کردن نمایشگر خارجی به یک هک نرم‌افزاری نیاز داشته باشید، یا می‌توانید از یک دوشاخه HDMI تقلبی استفاده کنید که رایانه را فریب می‌دهد تا فکر کند یک نمایشگر فیزیکی وصل است. اجرای لپ‌تاپ به‌عنوان رایانه رومیزی به این شکل بسیاری از مزایای یک رایانه رومیزی معمولی را ارائه می‌دهد. می‌توانید آن را به برق وصل بگذارید، بنابراین باتری فرسوده دیگر نگرانی نیست، و می‌توانید آن را به یک هاب USB-C یا Thunderbolt وصل کنید و هر لوازم جانبی و درایو خارجی‌ای که می‌خواهید به آن متصل کنید.
تعمیرپذیری در محصولات جریان اصلی
چیزی که این ماجرا واقعاً برجسته می‌کند این است که تعمیرپذیری هنوز چقدر راه برای پیشرفت دارد. در حین نوشتن این مقاله با چند دوست علاقه‌مند به پایداری و غیرگیک صحبت کردم، و آن‌ها واقعاً هیچ‌وقت به امکان استفاده مجدد از قطعاتی مثل این فکر نمی‌کنند.
شریک زندگی‌ام که البته کاملاً آگاه است که می‌توان رایانه‌ها و تلفن‌ها را تعمیر کرد، گفت که همچنان از باز کردن هر دستگاهی می‌ترسد، حتی چیزی به سادگی Framework یا Lenovo.
چند روز را در غرفه iFixit در کنگره جهانی موبایل امسال در بارسلونا گذراندم و به نمایش تعمیرپذیری لپ‌تاپ Lenovo T14 کمک کردم. بهترین بخش این کار تشویق مردم به باز کردن آن، برداشتن قطعات و سپس سرهم‌بندی دوباره همه آن‌ها بود.
مردم شگفت‌زده شده بودند. بعضی‌ها حتی نمی‌دانستند که می‌توانید لپ‌تاپی مثل این را باز کنید. هرچند برای ما بسیار خوشایند بود که چشم مردم را این‌طور باز کنیم، اما نشان می‌دهد سیستم چقدر خراب است. دستگاه‌های قابل‌تعمیر نباید فقط یک تجمل گیک‌پسند برای آدم‌های مطلع باشند. این نوع چیز باید الف) همه‌جا حاضر و ب) دانشی عمومی میان کاربران عادی باشد. مردم هرگز از عوض‌کردن باتری در نوکیا ۳۳۱۰ قدیمی‌شان نمی‌ترسیدند. ما هم باید به همان اندازه از تعویض حافظه لپ‌تاپ‌هایمان نگران نباشیم.
دیدگاهتان را بنویسید