لپ‌تاپ‌های ماژولار، تعمیرپذیر و قابل ارتقا فوق‌العاده‌اند (و به‌شدت کمیاب)، به‌ویژه حالا که «رم‌آگدون» ساخت دستگاه‌های جدید را به‌طرز دیوانه‌واری گران کرده است. اما یک پرسش باقی می‌ماند: با قطعات باقی‌مانده‌ای که پس از ارتقای CPU، RAM یا حافظه سر از کارتان درمی‌آورند چه می‌کنید؟ قطعاً می‌توانید آن‌ها را اهدا کنید، اما می‌توانید به یک کامپیوتر رومیزی کوچک هم تبدیلشان کنید.
MNT، سازنده لپ‌تاپ ماژولار Reform با حال‌وهوای سایبر‌دک، همین تازگی کیس MNT Station را به قیمت ۲۹۹ دلار معرفی کرده است؛ جعبه‌ای آلومینیومی که برای جای دادن قطعات کنارگذاشته‌شده از لپ‌تاپ‌هایش طراحی شده. و در سال ۲۰۲۳ هم Framework با سازنده کیس و لوازم جانبی کامپیوتر Cooler Master همکاری کرد تا Framework Laptop 13 Mainboard Case را بسازد؛ محصولی که همین کار را حدود ۴۰ دلار انجام می‌دهد و نقاط اتصال VESA هم دارد تا بتوانید آن را پشت مانیتور پیچ کنید.
خب، چرا این تفاوت عظیم در قیمت؟ چرا محصولات بیشتری مثل این وجود ندارند؟ و اصلاً چه فایده‌ای دارد؟ چه کسی به یک دستگاه رومیزی کوچک نیاز دارد؟
مینی غیرمک
اول به آن پرسش آخر بپردازیم. اگر می‌خواهید بدانید یک کامپیوتر کوچک، کم‌مصرف و همیشه‌آماده چقدر می‌تواند در خانه مفید باشد، فقط از هر کسی که Mac mini خریده بپرسید. این جعبه‌های کوچک تا حدی محبوب‌اند چون ارزان‌اند (یا حداقل قبلاً بودند)، اما همچنین چون راه‌اندازی‌شان ساده است و می‌توان فراموششان کرد، یا از آن‌ها به‌عنوان یک کامپیوتر رومیزی کاملاً مجهز استفاده کرد.
کیس آلومینیومی Station شرکت MNT. عکس: MNT
برای مثال، با کیس Framework که روی VESA نصب می‌شود می‌توانید هر نمایشگری را به معادل یک iMac که لینوکس یا ویندوز اجرا می‌کند تبدیل کنید. گزینه‌های دیگر این است که چند هارد قدیمی را وصل کنید و آن را به‌عنوان یک دستگاه ذخیره‌سازی شبکه اجرا کنید تا سایر کامپیوترهایتان به‌طور خودکار از آن پشتیبان بگیرند. یا آن را به سرور رسانه خانگی تبدیل کنید، پر از موسیقی و ویدیوهایی که می‌توانید به لپ‌تاپ، تبلت، گوشی یا تلویزیون‌تان استریم کنید.
یک مزیت دیگر این است که این دستگاه قبلاً یک لپ‌تاپ بوده، پس برای کم‌مصرف بودن طراحی شده است. و هر فنی که لازم باشد احتمالاً از قبل روی برد اصلی نصب شده، پس نگران خنک‌کنندگی و/یا صدای اضافی فن یک کامپیوتر رومیزی نیستید.
بیش از حد خاص‌پسند
خب چرا این نوع چیزها رایج‌تر نیستند؟ احتمالاً می‌توانید حدس بزنید. دلیل اصلی این است که تقریباً هیچ لپ‌تاپی ماژولار نیست. Framework تنها لپ‌تاپ جریان اصلی‌ای است که توانستم با CPU قابل ارتقا پیدا کنم، و MNT Reform شگفت‌انگیز است، اما به‌سختی از آن دست چیزهایی است که در شغل شرکتی‌تان به شما تحویل بدهند. حتی بهترین لپ‌تاپ‌های بازار انبوه، مثل Lenovo T14 (که در مقیاس تعمیرپذیری iFixit نمره ۱۰ از ۱۰ گرفت)، CPU یا برد اصلی قابل تعویض ندارند. در خوش‌بینانه‌ترین حالت، شاید بتوانید رم یا حافظه را عوض کنید، اما این برای ساختن یک کامپیوتر کافی نیست. و روند فعلی در طراحی لپ‌تاپ این است که قطعاتی را که قبلاً جدا بودند، روزبه‌روز بیشتر روی برد اصلی فشرده کنند، به‌ویژه رم. تراشه‌های خودساخته اپل تا جایی پیش رفته‌اند که رم و CPU را کاملاً در یک سیستم‌آن‌چیپ ادغام می‌کنند.
حتی اگر بردهای اصلی بیشتری قابل تعویض بودند، برای جا دادنشان به کیس‌های سفارشی نیاز داشتند. برخلاف قطعات استاندارد برای کامپیوترسازان علاقه‌مند، قطعات لپ‌تاپ سفارشی طراحی شده‌اند تا در فضایی کوچک جا شوند.
چاپ سه‌بعدی
پاسخ این مسئله قاب‌های چاپ سه‌بعدی است، که صریح بگویم جایگزین بهتری برای کیس آلومینیومی ۳۰۰ دلاری MNT خواهد بود. اما با توجه به اینکه بیشتر مردم نمی‌توانند لپ‌تاپ‌هایشان را ارتقا دهند و بنابراین برد اصلی یدکی برای استفاده نخواهند داشت، این بحث بی‌اهمیت است.
این بدان معنا نیست که چاپ سه‌بعدی جایگاهی ندارد. مثلاً می‌توانید قابی چاپ کنید که قطعات قدیمی Framework شما را به یک تبلت (ضخیم) تبدیل کند. اما این هنوز قلمرو علاقه‌مندان است. در واقع، بیشتر کسانی که می‌خواهند لپ‌تاپ قدیمی را به کامپیوتر رومیزی تبدیل کنند، بهتر است فقط آن را به‌عنوان لپ‌تاپ نگه دارند.
داخل Station Case. احتمالاً خودتان هم می‌توانید یکی را چاپ کنید. عکس: MNT
بیشتر لپ‌تاپ‌ها را می‌توان در حالت «صدفی» (clamshell) استفاده کرد، که فقط یعنی اجرای آن با درِ بسته. ممکن است برای انجام این کار بدون اتصال نمایشگر خارجی به یک ترفند نرم‌افزاری نیاز داشته باشید، یا می‌توانید از یک دوشاخه HDMI تقلبی استفاده کنید که کامپیوتر را فریب می‌دهد تا فکر کند یک مانیتور فیزیکی وصل است. اجرای لپ‌تاپ به‌عنوان یک رومیزی به این شکل، بسیاری از مزایای یک رومیزی معمولی را ارائه می‌دهد. می‌توانید آن را همیشه به برق وصل بگذارید، پس باتری فرسوده دیگر نگرانی نیست، و می‌توانید آن را به هاب USB-C یا Thunderbolt وصل کنید و هر لوازم جانبی و درایو خارجی که می‌خواهید متصل کنید.
تعمیرپذیری در جریان اصلی
این ماجرا واقعاً نشان می‌دهد که تعمیرپذیری چقدر هنوز راه دراز دارد. هنگام نوشتن این مقاله با چند دوست غیرخوره و دغدغه‌مند پایداری صحبت کردم، و آن‌ها تقریباً هیچ‌وقت به امکان استفاده مجدد از قطعاتی مثل این فکر نمی‌کنند.
شریک زندگی‌ام، که البته کاملاً می‌داند می‌توان کامپیوتر و گوشی را تعمیر کرد، گفت که باز هم از باز کردن هر دستگاهی می‌ترسد، حتی چیزی به آسانی Framework یا Lenovo.
چند روز را در غرفه iFixit در کنگره جهانی موبایل امسال در بارسلونا گذراندم و به نمایش تعمیرپذیری لپ‌تاپ Lenovo T14 کمک کردم. بهترین بخش این کار تشویق مردم به باز کردن آن، برداشتن قطعات و سپس سرهم‌بندی دوباره همه بود.
مردم شگفت‌زده شدند. بعضی‌ها حتی نمی‌دانستند که می‌توان لپ‌تاپی مثل این را باز کرد. هرچند باز کردن چشم مردم به این شکل برای ما بسیار خوشایند بود، اما نشان می‌دهد که این سیستم چقدر خراب است. دستگاه‌های تعمیرپذیر نباید فقط یک تجمل خوره‌پسند برای اهل فن باشند. این نوع چیزها باید الف) همه‌جاگیر و ب) دانش عمومی میان کاربران عادی باشد. مردم هرگز از عوض کردن باتری نوکیا ۳۳۱۰های قدیمی‌شان نمی‌ترسیدند. ما هم باید به همان اندازه درباره تعویض حافظه لپ‌تاپ‌هایمان بی‌نگرانی باشیم.
دیدگاهتان را بنویسید